Zawód detektywa cieszy się w Polsce rosnąca popularnością. Środki masowego przekazu t.j. literatura, telewizja lub radio, coraz częściej sięgają po tego typu tematykę. Dzięki takiej kolei rzeczy z biegiem czasu został obalony mit, iż detektywi zajmują się wyłącznie zdobywaniem materiałów dowodowych w  sprawach rozwodowych. Coraz częściej do biur detektywistycznych zgłaszają się  osoby potrzebujące pomocy w poszukiwaniu osób zaginionych, odnajdywaniu krewnych, lokalizowaniu skradzionych przedmiotów, w wyłapaniu nieuczciwej konkurencji, w poszukiwaniu świadków i weryfikacji zeznań itd.  Zgodnie z ustawą  z dnia 6 lipca 2001 roku o usługach detektywistycznych, „detektywem może zostać każdy kto spełnia określone wymogi: 

  • Posiada obywatelstwo państwa znajdującego się w UE; 
  • ukończony 21 rok życia; 
  • posiada wykształcenie co najmniej średnie lub średnie branżowe; 
  • ma pełną zdolność do czynności prawnych;  
  • nie toczy się przeciwko niej postępowanie o umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe; 
  • nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe 
  • nie została zwolniona dyscyplinarnie z Policji, Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Biura Ochrony Rządu,wojska, prokuratury, sądu lub z innego urzędu administracji publicznej w Rzeczypospolitej Polskiej lub innym państwie, w okresie ostatnich 5 lat;  
  • posiada pozytywną opinię komendanta powiatowego Policji 
  • posiada zdolność psychiczną do wykonywania czynności, o których mowa w art. 2 ust. 1, stwierdzoną orzeczeniem lekarskim; 
  • legitymuje się dokumentem potwierdzającym odbycie szkolenia w zakresie zagadnień ochrony danych osobowych, ochrony informacji niejawnych, przepisów regulujących prawa i obowiązki detektywa oraz zasad wykonywania działalności gospodarczej w zakresie usług detektywistycznych”

Gdy wszystkie powyższe kryteria zostaną spełnione, przyszły detektyw może ubiegać się o wydanie licencji detektywistycznej u komendanta wojewódzkiego Policji, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o wydanie licencji. Jednak jakie ograniczenia i przywileje posiada wykwalifikowany detektyw? Co może, a do czego nie jest uprawniony? 

Ograniczenia prawne detektywa 

Głównym ograniczeniem prawnym w profesji detektywa jest ustawa z 6 lipca 2001 roku o usługach detektywistycznych. Zawiera ona między innymi informacje, iż każdy detektyw powinien kierować się zasadami etyki lojalnością w stosunku do zleceniodawcy i skrupulatnością by swoimi działaniami nie naruszyć niczyjej wolności i praw czlowieka.

Art.7 wyżej wymienionej ustawy zakazuje detektywom posługiwania się  środkami technicznymi zastrzeżonymi dla upoważnionych organów (np. przez policję czy wojsko), np. nie posiada on dostępu do baz danych policji, nie może zakładać podsłuchu. Inną sprawą są dane osobowe, które chronione są ustawą ochronie danych osobowych z dnia 29 sierpnia 1997 r. Podczas wykonywania czynności służbowych detektyw jest uprawniony do przetwarzania danych swoich klientów, nie może ich jednak przekazywać innym podmiotom. Po zakończeniu śledztwa, dane zostają przekazane klientowi. W przypadku nie stawienia się klienta po odbiór swoich danych,  detektyw jest zobligowany do zniszczenia powyższych danych osobowych i zachowania tajemnicy zawodowej.  

Pozyskiwanie informacji przez detektywów 

W ramach usług detektywistycznych prywatny detektyw ma prawo zbierać  informacje dotyczące śledztwa oraz dowody na potwierdzenie istniejącego stanu rzeczy w formie zdjęć, filmów i raportów.  Mimo prawnych ograniczeń detektyw ma często dostęp do informacji do których policja nie będzie miała dostępu. Dlaczego? Ponieważ nie wszystkie osoby są chętne do współpracy z policją. Detektyw jako osoba prywatna, często wzbudza większe zaufanie niż funkcjonariusze policji. Zazwyczaj do pozyskiwania informacji wykorzystują także internet i portale społecznościowe, które w obecnych czasach są skarbnicą wiedzy na każdy temat.  

Nie zapominajmy jednak, że zbieranie tych informacji musi być zgodne z prawem i co za tym idzie z ustawą o usługach detektywistycznych. Zbieranie informacji nie może negatywnie wpływać na wolność i prawa człowieka oraz nie może przybierać formy środków technicznych, metod oraz czynności operacyjno-rozpoznawczych zastrzeżonych dla odpowiednich organów. Ze względu na obowiązującą detektywów tajemnicę zawodową, nie muszą oni ujawniać źródła swoich informacji i sposobu ich uzyskania. Należy jednak pamiętać, że na wniosek prokuratora lub sądu może nastąpić zwolnienie z tajemnicy zawodowej.  

Przywileje detektywa 

Detektyw nie posiada uprawnień, które dawałyby mu większe prawa i  możliwości w pozyskiwaniu informacji i szybszym realizowaniu zleceń. Jedynym przywilejem podmiotów detektywistycznych jest już wcześniej wspomniana  możliwość przetwarzania danych. Zazwyczaj konkretne przywileje nie mają wpływu na przebieg sprawy, istotniejsze jest natychmiastowe działanie i upór. Ludzie często zwracają się do biur detektywistycznch w sprawie zaginięć.

W obecnie obowiązującym prawie policja przyjmuje zgłoszenie o zaginięciu i podejuje procedury poszukiwawcze dopiero gdy minie 48 godzin od zaginięcia. 

Detektyw podejmuje działania natychmiastowo. Idąc dalej tym tokiem myślenia, jeśli przez dłuższy czas policja nie trafi na trop osoby zaginionej z czasem akcja poszukiwawcza zostaje odwołana. Detektyw natomiast będzie pracował tak długo, jak będzie życzył sobie tego klient.  

Co jeśli detektyw przekroczy swoje uprawnienia?

Każdego człowieka, również detektywa obowiązuje prawo. Nie zawiadomienie odpowiednich organów o popełnieniu przestępstwa lub nie poinformowanie odpowiedniego organu prowadzącego postępowanie karne o nowych okolicznościach w sprawie podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo karze pozbawienia wolności do lat 2. Zgodnie z Art. 45 Ustawy o usługach  detektywistycznych „kto podczas świadczenia usług detektywistycznych wykonuje czynności ustawowo zastrzeżone dla organów i instytucji państwowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub karze pozbawienia wolności do lat 3. Każda osoba świadcząca usługi detektywistyczne bez wymaganego wpisu do rejestru (bez posiadania odpowiednich uprawnień) podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub karze pozbawienia wolności do lat 2. „

Detektyw to trudny i skomplikowany zawód, nie wiążący się z wieloma przywilejami. Każda osoba wykonująca tą profesję musi być ostrożna i dbać o to by wszystko odbywało się zgodnie z prawem.  Zakazów jest wiele, co sprawia, że  detektywi często balansują na granicy prawa, ale zawsze w jego obrębie. Ich celem jest rozwiązanie trudnej sprawy. Ludzie zwracają się do nich najczęściej w sytuacjach gdy policja zawodzi. Filmowi i literaccy detektywi różnią się od tych współczesnych. Nie tylko wyglądem, ale i sposobem działania. Nie zmienia to faktu, iż postać detektywa była jest i będzie owiana tajemnicą, gdyż sam zawód tego wymaga. 

Prywatny Detektyw